Thoát vị hoành ở chó và mèo: Dấu hiệu, chẩn đoán và hướng điều trị hiệu quả
Thoát vị hoành ở chó và mèo là một bệnh lý nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Bệnh xảy ra khi các cơ quan trong ổ bụng di chuyển bất thường lên lồng ngực thông qua một lỗ thủng trên cơ hoành, gây chèn ép phổi và tim. Trong thực tế lâm sàng, nhiều trường hợp thoát vị hoành không biểu hiện rầm rộ ngay từ đầu, khiến việc chẩn đoán bị trì hoãn.
Bài viết này thú y 215 sẽ giúp chủ nuôi và người làm thú y hiểu rõ cơ chế thoát vị hoành, triệu chứng điển hình, các phương pháp chẩn đoán, cũng như chiến lược điều trị và tiên lượng lâu dài.
Cơ hoành là gì và vai trò trong cơ thể chó mèo
Cơ hoành là một cơ mỏng, dạng vòm, ngăn cách lồng ngực (tim, phổi) với ổ bụng (gan, dạ dày, ruột). Ngoài vai trò làm “vách ngăn”, cơ hoành còn tham gia trực tiếp vào quá trình hô hấp:
-
Khi hít vào, cơ hoành co lại → kéo không khí vào phổi
-
Khi thở ra, cơ hoành giãn ra → đẩy không khí ra ngoài
Bất kỳ tổn thương nào trên cơ hoành đều có thể gây rối loạn hô hấp nghiêm trọng.
Thoát vị hoành là gì?
Thoát vị hoành xảy ra khi các cơ quan trong ổ bụng bị đẩy xuyên qua một điểm yếu hoặc lỗ thủng trên cơ hoành, tràn vào khoang ngực. Lỗ thoát vị này có thể:
-
Do chấn thương: tai nạn xe tông, té ngã mạnh, bị đá, va đập mạnh
-
Do bẩm sinh: thú cưng sinh ra đã có khiếm khuyết ở cơ hoành
Các cơ quan thường thoát vị gồm: gan, dạ dày, ruột non, lách, thậm chí là thận.
Thoát vị hoành phúc mạc – màng ngoài tim (PPDH)
Một dạng đặc biệt của bệnh là thoát vị hoành phúc mạc – màng ngoài tim.
Trong trường hợp này, các cơ quan ổ bụng không chỉ đi vào lồng ngực mà còn chui thẳng vào túi màng ngoài tim, gây chèn ép trực tiếp lên tim.
Đặc điểm quan trọng:
-
Thường là bẩm sinh
-
Hay gặp ở chó mèo trẻ
-
Có thể không biểu hiện triệu chứng trong thời gian dài
-
Khi phát bệnh, tình trạng thường nặng và nguy hiểm
Triệu chứng thoát vị hoành ở chó và mèo
1. Triệu chứng hô hấp
-
Thở nhanh, thở gấp
-
Thở bụng, khó thở khi vận động
-
Không nằm được tư thế bình thường, hay ngồi chồm
2. Triệu chứng tim mạch
-
Nhịp tim bất thường
-
Giảm sức bền, dễ mệt
-
Trường hợp PPDH có thể gây suy tim cấp
3. Triệu chứng tiêu hóa
-
Nôn ói
-
Chán ăn, sụt cân
-
Táo bón hoặc rối loạn tiêu hóa
4. Dấu hiệu lâm sàng đặc trưng
-
Nghe tiếng ruột trong lồng ngực khi nghe phổi
-
Bụng lép bất thường
-
Một số trường hợp không có triệu chứng rõ ràng, chỉ phát hiện tình cờ khi chụp X-quang vì bệnh khác
Chẩn đoán thoát vị hoành như thế nào?
Khám lâm sàng
Bác sĩ thú y sẽ:
-
Đánh giá nhịp thở, màu niêm mạc
-
Nghe tim phổi (phát hiện âm ruột ở ngực)
-
Sờ nắn ổ bụng (cảm giác trống rỗng)
Chụp X-quang ngực
Đây là phương pháp chẩn đoán chính:
-
Thấy bóng cơ quan ổ bụng trong lồng ngực
-
Mất ranh giới cơ hoành
-
Hình ảnh khí bất thường trong khoang ngực
Siêu âm
-
Hữu ích khi X-quang chưa rõ
-
Đánh giá vị trí gan, ruột, tim
-
Rất quan trọng trong thoát vị hoành màng ngoài tim
Chụp X-quang có thuốc cản quang (Barium)
-
Dùng khi nghi ngờ ruột/dạ dày thoát vị
-
Giúp xác định đường đi của ống tiêu hóa
Điều trị thoát vị hoành: Phẫu thuật là bắt buộc
Nguyên tắc điều trị
👉 Phẫu thuật là phương pháp duy nhất để điều trị triệt để thoát vị hoành
Mục tiêu phẫu thuật:
-
Đưa các cơ quan thoát vị trở lại ổ bụng
-
Vá hoặc khâu kín lỗ thủng cơ hoành
-
Trường hợp PPDH: cần mở màng ngoài tim
Thời điểm phẫu thuật
-
Cấp cứu: nếu khó thở nặng, sốc, suy hô hấp
-
Chủ động: nếu ổn định, có thể trì hoãn để hồi sức tốt hơn
Một số trường hợp không triệu chứng có thể được theo dõi, nhưng cần cân nhắc kỹ vì:
-
Chờ quá lâu → cơ quan bị kẹt, hoại tử
-
Nguy cơ suy hô hấp cấp đột ngột
Rủi ro và biến chứng phẫu thuật
Thoát vị hoành là một trong những ca mổ bụng – ngực có nguy cơ cao, bao gồm:
-
Sốc hô hấp sau mổ
-
Tràn khí màng phổi
-
Phù phổi tái nở
-
Rối loạn tim mạch
Do đó, phẫu thuật cần:
-
Gây mê kiểm soát chặt
-
Theo dõi hồi sức tích cực sau mổ
Tiên lượng sau phẫu thuật
Tin tốt là:
-
Nếu vượt qua giai đoạn hậu phẫu, đa số chó mèo hồi phục rất tốt
-
Tỷ lệ tái phát thấp
-
Chất lượng sống lâu dài gần như bình thường
Tiên lượng phụ thuộc vào:
-
Thời gian phát hiện
-
Mức độ tổn thương cơ quan
-
Kinh nghiệm phẫu thuật & hồi sức
Khi nào nên nghi ngờ thú cưng bị thoát vị hoành?
Anh/chị nên đưa chó mèo đi khám ngay nếu:
-
Từng bị tai nạn giao thông, té ngã mạnh
-
Có khó thở không rõ nguyên nhân
-
Nghe thấy âm ruột ở ngực
-
X-quang ngực có hình ảnh bất thường
Kết luận
Thoát vị hoành ở chó và mèo là bệnh lý nguy hiểm nhưng có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và phẫu thuật đúng thời điểm. Việc nhận biết sớm triệu chứng, kết hợp chẩn đoán hình ảnh chính xác và chăm sóc hậu phẫu tốt sẽ quyết định tiên lượng sống còn của thú cưng.
Liên hệ Thú Y 215 – 215 Dương Bá Trạc, Quận 8 – Zalo: 0877 915 913 – https://benhvienthuy215.com/
